السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

140

تفسير الميزان ( فارسي )

به اذن خدا نمىدانستند ، لذا در آيه مورد بحث در برابر اثبات ولايت و شفاعت مطلق و بدون استثناى مشركين همان ولايت را به طور مطلق نفى نمود ، و گرنه اگر هم مىفرمود : « الا باذنه » صحيح بود الا اينكه حالا هم كه نفرموده كلام ناقص نيست ، براى اينكه غرض از اين سياق اثبات اذن نيست . از بيانات قبلى به خوبى استفاده مىشود كه آيه مورد بحث به طور اطلاق ، رسول اللَّه ( ص ) را امر مىكند به انذار ، هر كسى كه در دلش از حشر ترسى هست ، كسى كه وقتى آيات خدا به يادش مىآيد ، ترس دلش را فرا مىگيرد ، حالا چه اينكه مانند مؤمنين اهل كتاب ، اصل حشر را قبول داشته باشد و چه اينكه مثل بتپرستان ايمان به آن نداشته باشد ، و ليكن تنها احتمالش را بدهد ، و همين احتمال و يا مظنه در دلش ترس ايجاد كرده باشد . زيرا كه براى ترس از چيزى صرف احتمال آن كافى است . مفسرين در باره اين آيه ، نظرات مختلفى دارند ، بعضى گفته‌اند : اين آيه در باره مؤمنين و معتقدين به حشر نازل شده ، و همچنين آيه بعدى هم كه مىفرمايد : * ( « وَلا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَالْعَشِيِّ » ) * در باره اين گونه اشخاص است . بعضى ديگر گفته‌اند كه : گر چه ثابت نشده كه در بين طوائف مشركين و يا عرب در روزهاى نزول اين آيه ، كسانى بوده‌اند كه آمدن حشر را احتمال مىداده‌اند ، ليكن ممكن است همين آيه را دليل بر وجود چنين كسانى گرفته و گفت آيه مورد بحث در باره چنين اشخاصى نازل شده است . ليكن اين سخن صحيح نيست ، زيرا سياق سوره سياقى است كه تمامى خطاباتش متوجه همه مشركين قريش يا مشركين همه عرب است ، و كتب تاريخ وجود چنين كسانى را در عرب سراغ نمىدهد . بعضى ديگر گفته‌اند كه : مراد از اين اشخاص هر كسى است كه به حشر اعتقاد و اعتراف داشته باشد ، چه مسلمان و چه اهل كتاب ، و اگر دستور داده ، كه تنها كسانى را انذار كند كه معتقد به حشرند با اينكه وظيفه انذار وظيفه اى است عمومى ، براى اين بوده كه حجت بر چنين كسانى تمامتر است ، زيرا اصل معاد را معترفند . و اين سخن نيز صحيح نيست ، زيرا آيه شريفه آنان را جز به خوف از حشر وصف نكرده ، و صرف خوف از حشر كافى نيست براى اعتقاد و اعتراف به آن ، زيرا ممكن است آدمى از حشر بترسد ، در حالى كه هيچ اعتقادى به آن نداشته باشد ، بلكه تنها و تنها احتمال آن را بدهد . آرى ، احتمال متساوى الطرفين و همچنين احتمال راجح ، مانند علم ، منشا خوف مىشود . خلاصه كلام اين شد كه : آيه شريفه ، رسول اللَّه ( ص ) را تشويق و ترغيب